Ο απαγχονισμός του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε (10 Απριλίου 1821)

613
Ο απαγχονισμός του πατριάρχη Γρηγορίου E΄
Ο απαγχονισμός του πατριάρχη Γρηγορίου E΄

Γεννημένος το 1745 σε μια φτωχή οικογένεια από τη Δημητσάνα στην Πελοπόννησο, ο Άγιος Γρηγόριος έλαβε την πρώτη του εκπαίδευση από τον θείο του που ήταν ιερομόναχος και μετά πήγε να ζήσει μαζί του στη Σμύρνη.

Έγινε μοναχός στο μοναστήρι του νησιού των Στροφάδων, και ολοκλήρωσε τις θεολογικές του σπουδές στην Πάτμο.

Κατά την επιστροφή του στη Σμύρνη, ο Μητροπολίτης Προκόπιος, που του έδειξε πατρική αγάπη, τον έκανε αρχιδιάκο και στη συνέχεια τον χειροτόνησε ιερέα.

Το 1797, εξελέγη Οικουμενικός Πατριάρχης και ανέλαβε αμέσως την υποχρέωση να ενισχύσει την πατριαρχική αξιοπρέπεια με την αναδόμηση του Πατριαρχείου στο Φανάρι.

Ίδρυσε επίσης έναν εκδοτικό οίκο στον οποίο επιμελήθηκε βιβλία στην αγγλική γλώσσα, η οποία συνέβαλε σημαντικά στην πολιτιστική και πνευματική αφύπνιση του ελληνικού λαού.

Σε εκείνες τις ταραγμένες στιγμές, όταν οι Έλληνες, που κρατούνταν κάτω από τον οθωμανικό ζυγό για σχεδόν τέσσερις αιώνες, ετοιμάζονταν για μια γενική εξέγερση, ο Πατριάρχης προσπάθησε να μετριάσει τα πολεμικά πνεύματα ενώ καλλιεργούσε κρυφά το εθνικό συναίσθημα.

Μετά από ενάμισι χρόνο, καταδικάστηκε από τον Σουλτάνο και από ορισμένους επισκόπους, τους οποίους είχε επιπλήξει για τη συμπεριφορά τους να είναι εξόριστος στη Χαλκηδόνα και στη συνέχεια στη Μονή του Ιβέρων στο Άγιο Όρος.

Κατά τη διάρκεια αυτής της αναγκαστικής παραμονής στον Άθω, ο Άγιος επισκέφθηκε όλα τα μοναστήρια, κήρυξε το Λόγο του Θεού και ήταν πρότυπο μοναστηριακής ζωής σε όλους.

Μετά τον θάνατο του πατριάρχη Καλλίνικου Ε, ανέλαβε για δεύτερη φορά τον Οικουμενικό θρόνο στις 24 Σεπτεμβρίου του 1806, αλλά στις 10 Ιουλίου του 1808 παραιτήθηκε εκ νέου, μετά από απαίτηση του επικεφαλής των γενιτσάρων Μουσταφά Μπαϊρακτάρ, ο οποίος είχε επαναστατήσει κατά του Σουλτάνου. Μετά τη νέα παραίτησή του, ο Γρηγόριος μόνασε για σχεδόν 10 χρόνια στο Άγιο Όρος.

Περί τα μέσα του 1818 τον επισκέφθηκε ο Κοζανίτης οπλαρχηγός Ιωάννης Φαρμάκης, προκειμένου να τον ενημερώσει για την ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας, που είχε ως σκοπό την προετοιμασία της εξέγερσης των υπόδουλων Ελλήνων κατά του Οθωμανικού ζυγού. Σύμφωνα με τον Φαρμάκη, ο Γρηγόριος «έδειξεν ευθύς ζωηρώτατον ενθουσιασμόν υπέρ του πνεύματος αυτής» και «ηυχήθη από καρδίας», για την επιτυχία του σκοπού της. Του συνέστησε, όμως, «να προσέξουν πολύ οι εταίροι μήπως βλάψουν αντί να ωφελήσουν την Ελλάδα».

Πολύ σύντομα αργότερα, ανακλήθηκε για τρίτη φορά στον Οικουμενικό θρόνο και επανέλαβε τη δραστηριότητά του, ενθαρρύνοντας ιδιαίτερα την ίδρυση σχολείων στα οποία οι μαθητές μπορούσαν να λάβουν ελληνικό σχηματισμό.

Μόλις ξεκίνησε μια εξαιρετικά αποδιοργανωμένη εξέγερση των Ελλήνων από τις αρχές του Δούναβη την 1η Φεβρουαρίου 1821, ακολούθησαν αμέσως τρομερά και αιματηρά αντίποινα στην Κωνσταντινούπολη και στα μεγάλα κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Οι Τούρκοι δολοφόνησαν όλους τους επιφανείς άντρες που είχαν δεσμούς με τις αρχές και συνέλαβαν τέσσερις επίσκοπους.

Όταν η κυβέρνηση είχε δώσει την εντολή για όλες τις εξέχουσες ελληνικές οικογένειες της Κωνσταντινούπολης να συγκεντρωθούν στο Φανάρι, ο Πατριάρχης, με την ελπίδα να αποφύγει τη σφαγή, έκανε τον εαυτό του υπεύθυνο για την πίστη τους.

Χωρίς ικανοποίηση με αυτή τη δήλωση, ο Σουλτάνος ​​ανάγκασε τον Άγιο Γρηγόριο να υπογράψει τον αφορισμό του αρχηγού της εξέγερσης, του Αλέξανδρου Υψηλάντη και των συντρόφων του.

Στις 31 Μαρτίου, διακηρύχθηκε μια γενική εξέγερση στην Πελοπόννησο και τρεις ημέρες αργότερα, τη Δευτέρα της Μεγάλης Εβδομάδας, ο Μεγάλος Διερμηνέας, που εκπροσωπούσε την ελληνική κοινότητα στο δικαστήριο του Σουλτάνου, εκτελέστηκε μαζί με άλλους επιφανείς πολίτες.

Προβλέποντας ποια θα ήταν η μοίρα του και αρνούμενος τις προτάσεις να φύγει, ο Πατριάρχης είπε: «Πώς θα μπορούσα να εγκαταλείψω το κοπάδι μου; Αν είμαι Πατριάρχης, είναι να σώσω τον λαό μου, όχι να τους παραδώσω στα σπαθιά των Γενίτσαρων ».

«Ο θάνατός μου θα είναι πιο χρήσιμος από τη ζωή μου, γιατί μέσω αυτού οι Έλληνες θα πολεμήσουν με την ενέργεια της απελπισίας, η οποία συχνά δημιουργεί νίκη», συνέχισε.

Την ημέρα του Πάσχα, 10 Απριλίου, Άγιος Γρηγόριος έκανε τη Λειτουργία της Ανάστασης ήρεμα και με μεγάλη υπευθυνότητα. Στο τέλος της τελετής, του ανακοινώθηκαν τα νέα της επανάστασης στην Πελοπόννησο.

Τότε απάντησε: «Μπορεί να γίνει το θέλημα του Κυρίου, τώρα και πάντα!»

Ο απαγχονισμός του πατριάρχη Γρηγορίου E΄
Ο απαγχονισμός του πατριάρχη Γρηγορίου E΄

Έτσι, στις 10 το πρωί της 10ης Απριλίου του 1821, ανήμερα της εορτής του Πάσχα, ο μέγας διερμηνέας της Υψηλής Πύλης, Σταυράκης Αριστάρχης, μετέβη στο Πατριαρχείο και ανέγνωσε ενώπιον μελών της Ιεράς Συνόδου το σουλτανικό φιρμάνι, με το οποίο ο Γρηγόριος επαύετο από το αξίωμά του «ως ανάξιος γενόμενος του πατριαρχικού θρόνου, αγνώμων προς την Υψηλήν Πύλην και άπιστος».

Αμέσως μετά, ο Γρηγόριος συνελήφθη και οδηγήθηκε στις φυλακές του Μποσταντζίμπαση, όπου υποβλήθηκε σε φρικτά βασανιστήρια. Γύρω στις 3 μ.μ. της ίδιας ημέρας, ο Γρηγόριος επέστρεψε φρουρούμενος στο Φανάρι, ενώ κατά τη διαδρομή ομάδες του μουσουλμανικού και εβραϊκού υποκόσμου της Πόλης τον χλεύαζαν και τον προπηλάκιζαν. Στη μεσημβρινή πύλη του Πατριαρχείου είχε στηθεί η αγχόνη. Ο δήμιος, αφού του αφαίρεσε το εγκόλπιο, το ράσο, το κομπολόι και ό,τι πολύτιμο βρήκε πάνω του, τοποθέτησε τον βρόχο στον λαιμό του. Λίγες στιγμές αργότερα, το σώμα του Γρηγορίου αιωρείτο στο κενό. Ο Πατριάρχης είχε παραδώσει το πνεύμα, σε ηλικία 76 ετών.

Τότε, οι παριστάμενοι Μουσουλμάνοι και Εβραίοι άρχισαν να λιθοβολούν το αιωρούμενο λείψανο, μπροστά από το οποίο πέρασαν όχι μόνο ο μέγας βεζίρης, αλλά και ο ίδιος ο Σουλτάνος, ο οποίος διέταξε να παραμείνει στη θέση αυτή για τρεις ημέρες και να φέρει πάνω του το φιρμάνι της καταδίκης. Στις 13 Απριλίου κάποιοι Εβραίοι αγόρασαν το λείψανο αντί 800 γροσίων και αφού το έσυραν από τους κεντρικούς δρόμους της Κωνσταντινούπολης το έριξαν στη θάλασσα, αφού το έδεσαν με ένα μεγάλο λιθάρι, για να βουλιάξει. Όμως, το σχοινί κόπηκε και το λείψανο επέπλεε για τρεις μέρες στον Κεράτιο κόλπο, ώσπου έγινε αντιληπτό από τον Κεφαλλονίτη καπετάνιο του ρωσικού πλοίου «Άγιος Νικόλαος» Μαρίνο Σκλάβο, ο οποίος το ανέσυρε από τη θάλασσα και το μετέφερε στην Οδησσό, όπου εκτέθηκε σε λαϊκό προσκύνημα και τάφηκε με μεγάλες τιμές στις 16 Ιουνίου του 1821.

Στις 25 Απριλίου του 1871, το λείψανο του Γρηγορίου Ε μεταφέρθηκε στην Αθήνα και εναποτέθηκε στη Μητρόπολη. Στις 8 Απριλίου του 1921, ο Γρηγόριος Ε ανακηρύχθηκε Άγιος και η μνήμη του εορτάζεται κάθε χρόνο στις 10 Απριλίου.

 

ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΤΟ APP

Download on the App Store Get it on Google Play

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ